Home
Nieuws items


Gemert-Bakel Gildenrijk PDF Print E-mail
Written by Hans Pennings   
Sunday, 12 August 2012 16:19

De gilden: de oudste verenigingen van Gemert-Bakel

Door Hans Pennings, Gemeentearchief Gemert-Bakel


Als je in de gemeentegids bladert en de honderden verenigingen voorbij ziet komen die in Gemert-Bakel actief zijn, dan besef je dat onze gemeente een rijke gemeente is. Tussen al die verenigingen vallen er een paar op die toch wel heel bijzonder zijn: de gilden. Het zijn namelijk de oudste verenigingen binnen onze gemeente.
Gemert-Bakel telt op dit moment vijf gilden, of eigenlijk vier gilden en één broederschap. Ze hebben allemaal hun eigen geschiedenis, zijn op verschillende manieren en op verschillende momenten ontstaan en hebben hun eigen doelstellingen. Dat maakt ze ook bijzonder. In het verleden waren er zelfs acht gilden.
Wat zijn gilden eigenlijk? Gilden zijn verenigingen van burgers met een gezamenlijk doel: de bijzondere verering van een heilige, de bescherming van huis en haard, of de bescherming van de beroepsgroep. We kennen dan ook drie soorten gilden: de altaarbroederschappen, de schuttersgilden en de ambachtsgilden. In de loop van de eeuwen zien we dat er ook mengvormen ontstaan. Er zijn broederschappen en ambachtsgilden die zich gaan oefenen in de wapens en schuttersgilden worden. Daarnaast zien we dat schuttersgilden ook een religieuze functie hebben en van oudsher een altaar in de kerk hebben. Al deze varianten komen voor in Gemert-Bakel.


In Gemert-Bakel komen we drie schuttersgilden tegen: in Bakel het Sint Willibrordusgilde en in Gemert het Sint Jorisgilde en het Sint Antonius en Sint Sebastianus Gilde. Van oudsher worden de Gemertse gilden aangeduid als ‘De Rooj’ en ‘De Gruun’. Dat heeft alles te maken met de kleur van hun kostuums. De rode kleur is de kleur van de martelaar Sint Joris en groen traditioneel de kleur van Sint Antonius. In de gemeente kennen we één broederschap: de Onze Lieve Vrouwe Broederschap in Gemert. Daarnaast is er één beroepsgilde: het Sint Severusgilde. Uit het verleden kennen we nog het Sint Ambrosiusgilde in Gemert, eigenlijk een broederschap of beroepsgilde en drie schuttersgilden: het Sint Hubertusgilde in Gemert (Koks), het Sint Antoniusgilde in Milheeze en het Sint Hubertusgilde in Bakel.
Het Sint Willibrordusgilde in Bakel, van oorsprong een kerkelijke broederschap, is volgens de overlevering opgericht in 1296 en vierde in 1921 het 625-jarig bestaan. De Onze Lieve Vrouwe Broederschap in Gemert is opgericht in de vijftiende eeuw en wordt voor de eerste keer genoemd in 1499. Het doel van de broederschap was van oudsher het onderhouden van de devotie tot Onze Lieve Vrouw, het beheer van het broederschapaltaar en het organiseren van twee processies: de sacramentsprocessie en de nog steeds bestaande processie naar Handel.  De beide Gemertse schuttersgilden zijn waarschijnlijk opgericht in de zestiende eeuw. De oudste vermeldingen zijn 1657 (koningsvogel Sint Antoniusgilde) en 1608 (koningsschild Sint Jorisgilde). Beide schuttersgilden beschikten van oudsher over een altaar in de Gemertse kerk. Het Sint Jorisaltaar werd opgericht in 1516, het altaar van Sint Antonius en Sint Sebastianus voor 1588. Het Sint Antonius en Sint Sebastianusgilde is sinds mensenheugenis eigenaar van de Sint Antoniuskapel op de Deel, voor het eerst genoemd in 1564.
Van het Sint Antoniusgilde in Milheeze is niet zoveel bekend. In het gemeentearchief is een document uit de jaren 1790-1793 bewaard gebleven. Daaruit blijkt dat het gilde een kapitein, koning, vaandrig en dekens heeft. In 1809 bestaat het gilde nog. Het Sint Hubertusgilde in Bakel is opgericht in 1888 door enkele oud-leden van het Sint Willibrordusgilde. Het gilde is in 1935 opgeheven, maar enkele attributen zoals kapiteinsschilden, sjerpen, hoed en vaandel zijn bewaard gebleven. Het Sint Hubertusgilde op Koks in Gemert is in 1849 opgericht als mussengilde en heeft bestaan tot circa 1976. In 1969 werd het 120-jarig bestaan gevierd. Beschermvrouwe was M.H.E.E. barones van Harinxma thoe Sloten-Scheidius. Het Sint Ambrosiusgilde in Gemert werd in 1675 opgericht als kerkelijke broederschap van bijenhouders met voornamelijk religieuze en sociale verplichtingen. Het gilde is in 1973 opgeheven. Gelukkig zijn het rouwvaandel en het archief van het gilde bewaard gebleven in het gemeentearchief.
Het Sint Severusgilde is een beroepsgilde van wevers en werd opgericht in 1888. Het bestaat uit een hoofdgezelschap en aangesloten gezelschappen.


De broederschappen en de gilden kennen van oudsher hun eigen reglementen. Vaak werden die statuten of ‘kaarten’ verleend en bevestigd door wereldlijke en kerkelijke overheden. Het Sint Ambrosiusgilde kreeg zijn statuten in 1675 van de plaatselijke parochiegeestelijken. De statuten van de twee Gemertse gilden werden verleend door de landcommandeur en keer op keer herbevestigd bij de inhuldigingen van de nieuwe landcommandeurs als heer van Gemert. Van het Sint Antonius en Sint Sebastianusgilde is de oudste kaart bewaard gebleven uit 1699, van het Sint Jorisgilde uit 1715. Dat geldt ook voor de Onze Lieve Vrouwe Broederschap. Het reglement van de broederschap werd opgesteld in 1745 en door de opeenvolgende heren van Gemert herbevestigd. In Bakel heeft het Sint Willibrordusgilde in 1775 zelf een kaart of reglement opgesteld en in 1828 aangevuld. Het is niet door hogerhand bevestigd.
De meest in het oog springende gilden binnen de gemeente zijn natuurlijk de Onze Lieve Vrouwe Broederschap en de drie schuttersgilden. Met hun kleurige kostuums en bijbehorende attributen dragen zij bij aan de identiteit van de dorpen. Met name tijdens processies, feestdagen en bijzondere gelegenheden gaan deze verenigingen in optocht door de straten en trekken veel bekijks. Iedere vereniging kent zijn eigen gebruiken en tradities. De bestuursleden van de schuttersgilden kennen in het oog springende namen als kapitein (voorzitter), deken (bestuurslid; we kennen nieuwe, regerende, afgaande, staande, toeziende en ‘gewone’ dekens!), deken-schrijver (secretaris), cornet (standaardruiter) en koning en koningin. Andere functionarissen zijn: de keizer, luitenants, piekeniers of  piekdragers, de vaandrig of vaandeldrager, de zilverdragers, gildemeesters, vendeliers en tamboers. De schuttersgilden kennen ook beschermheren of beschermvrouwen. Door het jaar heen kennen de schuttersgilden een aantal activiteiten. Zo worden er optrekdagen en teerdagen georganiseerd, meestal op de feestdag van de patroonheilige. Om de twee of drie jaar wordt geschoten om de titel van Gildekoning. Zijn vrouw krijgt de titel Koningin. De gilden treden op bij bijzondere gebeurtenissen zoals de Dodenherdenking en Koninginnedag. Ook begeleiden ze processies zoals de jaarlijkse processie naar Handel, samen met de broederschap in Gemert. De schuttersgilden zijn aangesloten bij de Gildenkring Peelland van de Noordbrabantse Federatie van Schuttersgilden, in 1935 opgericht in Gemert. Binnen kring- en federatieverband wordt deelgenomen aan gildefeesten en wedstrijden. Wie zo’n jaarlijkse Kringdag bezoekt, wordt getroffen door de gemoedelijke sfeer, de gezonde competitie, maar vooral ook door het indrukwekkende kleurenpallet tijdens de optocht en de massale opmars, de behendigheid van de wedstrijddeelnemers en vooral de gezelligheid.

Meer informatie:

www.sintwillibrordusgildebakel.nl
www.sintjorisgildegemert.nl
www.sint-antoniusgildegemert.nl

 
EEN KONINGSKROON VAN EEN GILDEKONING PDF Print E-mail
Written by Lau   
Monday, 30 July 2012 08:20

Bij  het jongste koningschieten  van het Sint Antonius en Sint Sebastianus Gilde werd Piet Brouwers koning en volgde Henk de Koning op, die met zijn vrouw Wilhelmien, bijna twee jaar lang de centrale figuur was bij het gilde. Immers de koning wordt altijd geëerd, staat in het middelpunt van de belangstelling en is het visitekaartje van het gilde bij alle optredens. Nu is weer een gildebroeder koning geworden, maar voor Henk de Koning was dat anders. Hij was weliswaar lid van het gilde, maar maakte geen deel uit van de gildegroep, de actieve leden van het gilde. Hij kwam eigenlijk als een “groentje” binnen, of eigenlijk niet helemaal, want hij had  zeven jaar ervaring als gildebroeder bij het Sint-Leonardusgilde, Donk. Hoe heeft hij deze twee jaren beleefd.


Henk is bijna zijn hele leven met gilden omgegaan. Vader Driek  werd in 1928 tot nieuwe deken gekozen en was van 1932 tot 1936 zelfs koning, maar wel een benoemde koning, evenals zijn zwager Hein Vermeulen , deken van het jaar 1934. Die was tien jaar koning. Omdat de familie De Koning lange tijd in Donk heeft gewoond is er geen deken uit de familie voortgekomen. In Donk waren zij nauw verbonden met en enkele familieleden zelfs lid van het Sint-Leonardusgilde, waarvan een zelfs koning. Henk was zeven lid van het Sint-Leonardusgilde. Zoon René viel het dekenschap van de ” Gruun van Gimmert” in 1989 ten deel.


Henk schoot als ondersteunend lid van het gilde al  jaren mee om het koningschap, maar eerst in 2010 was het laatste schot voor hem en werd hij  geheel onverwacht koning en koos zijn vrouw Wilhelmien tot koningin. Zij was niet op Koks, maar bezocht de Gemertse kermis. Zij had wel een voorgevoel, maar niet van het koningschap.
Met dat laatste schot  traden zij binnen in een wereld  vol  symboliek, vooral bij de installatie, toen hij drie beloften moest afleggen en daarna werd omhangen met  een sjerp, het koningszilver, een hoed kreeg opgezet en een koningstokje in de hand moest dragen.  Als namens het gilde de eed van trouw wordt afgelegd word  je toch een beetje klein van binnen. Dat was intenser toen hij zomaar over de gildevlag mocht lopen. De betekenis er van “je staat boven het gilde” is indrukwekkend. Je mag zilveren kruisen uitreiken en op je koningsvest speldt de afgetreden koning een zilveren schild..Vendelgroeten van het zustergilde en het eigen gilde volgden. Een  koning is vrij en hoeft niets aan het gilde te betalen. Het is allemaal al eens gezien, maar als het jou overkomt, is dat heel, heel indrukwekkend.
Erkend moet worden, dat dit alles in zijn tijd bij het Donks  gilde heel  anders, soberder was. De aandacht, die nu hieraan geschonken wordt, is vele malen groter.
Het meest indrukwekkend was wel de vendelgroet welke het gilde bracht aan koningin Wilhelmien op haar laatste verjaardag als zodanig. Dat was een machtige manifestatie van broederschap, vriendschap en verbondenheid. De broederschap is in de koningsperiode als iets moois ervaren, evenals de trouw van de broeders aan het gilde, getuige de opkomst bij activiteiten en de maandelijkse vergaderingen.


Het koningschap vraagt een intensieve tijdsbesteding, zoals voor algemene- en bestuursvergaderingen, belangrijk voor het kennen van de achtergronden van gebruiken, activiteiten binnen en buiten het dorp, bezoek recepties. Gildebroeders worden vader, het koningspaar gaat met een speld van het gilde en een eigen cadeau op kraamvisite, vieren een jubileum – één gouden en twee diamanten bruiloften – maar ook sterven gildeleden en dan loopt het paar achter de lijkkist. Het is niet altijd plezierig, net zo min als bij andere verenigingen of bij gezinnen. Het bezoek aan recepties behoort ook tot de taak.


Aan het einde wacht een dankbaar applaus van de gildebroeders, maar ook het applaus van de toeschouwers van optochten, is als genieten van een bad. Onlangs bleek dit nog op het Gelders Landjuweel in Doornenburg.
Na de installatie van de nieuwe gildekoning losten Henk en Wilhelmina de derde koningsbelofte in en schonken het gilde een prachtig schild in de vorm van een koningskroon, met de gestileerde figuren van de patroonheiligen en hun namen met de jaren van het koningschap. Twee jaren hangt deze onder de koningsvogel centraal op het vest. Het was een “koninklijk”geschenk van de koningsfamilie “De Koning”.

 
Vendelierspoort PDF Print E-mail
Written by Lau   
Monday, 23 July 2012 08:08

VENDELIERSPOORT GEOPEND
Al jaren oefenen de vendeliers van het gilde in de zomer op het gazon van het Beatrixplantsoen. Tot enkele jaren geleden waren de attributen opgeborgen in een oude bergplaats van het gilde bij het gildehuis . Na de afbraak daarvan en de bouw van een nieuwe werd toestemming verkregen om een deel daarvan voor het gilde in te richten. Dat gebeurde o.a. door een scheidingswand te plaatsen, waardoor een eigen ruimte ontstond, waar voor het eerst attributen konden worden opgeslagen, zoals het hoort, overzichtelijk en met het minst gevaar voor beschadiging. Er konden enkele brandwerende kasten worden geplaatst voor de kleinere voorwerpen en voorraden. Doel was alles wat voor een optrekken van het gilde nodig was op één plaats op te slaan, klaar voor gebruik.
Vendeliers konden daar hun stokken op een verantwoorde manier ophangen en de kist met vendels stond in een van de kasten. Het klaarmaken daarvan kon droog gebeuren en de oefenplaats was nabij. Nadeel was, dat men steeds moest omlopen via een van de twee straten om bij het plantsoen te komen. Na veel vragen kon een hek worden geplaatst tussen plantsoen en berging met zelfs een poort daarin.

Ondanks de korte tijd van het gebruik van de bergplaats kreeg de poort al gauw de naam van “vendelierspoort”.
Zaterdag 26 mei jl. kon het gilde met enig ceremonieel zelfs een naambord met die naam onthullen. Dat gebeurde dank zij de medewerking van de Stichting Gemert Vrijstaat. En de letters waren bovendien nog van Gemertse makelij, zelfs van groene makelij, want Harrie Huijbers is een oud-tamboer van het gilde en behoort daarin tot de groep ouderlingen.
Voorzitter Ben Maas sprak een dankwoord tot allen, die aan het poortje en de naambord hebben meegewerkt. De “staatssecretaris” van de stichting gaf een schets van de historie van plaats en van de naam van het pad langs het gildehuis naar de poort, t.w. Palissade. Deze naam wordt al bewaard in het gezondheidscentrum.
Een vendelgroet ter ere van stichting en de ontwerper van het lettertype besloot de plechtigheid, waarna het feit gevierd werd met “Gruun Skutlikeur”.

 
Verhuizing door gilde PDF Print E-mail
Written by Lau   
Monday, 23 July 2012 08:07

LUDIEKE VERHUIZING
Het is bij het gilde een traditie om hand- en spandiensten te verrichten als een lid nodig heeft. Dat is in het jongste verleden al gebeurd bij branden bij gildebroeders, maar is ook nog gebruik bij verhuizingen, tenminste als daarom wordt gevraagd. Dat is niet altijd het geval, want de eenvoudige inboedel van vroeger, bestaande uit tafel stoel en bed, heeft plaats gemaakt voor een uitgebreide inventaris, soms zelfs kostbare en breekbare spullen, die vervoer met een boerenkar wel eens beschadigd konden worden. Daarom is zo’n verhuizing tegenwoordig ludiek, symbolisch.
Eredeken Lau Huijbers en echtgenote Corrie hebben onlangs hun woning aan de Drossard de la Courtstraat , waar zij 45 jaar lang aanzeggers en uitnodigers voor de optrekdag ontvangen hebben en waar jarenlang bestuursvergaderingen zijn gehouden verruild voor een appartement, genaamd Mariënburg. Het gilde wilde wel verhuizen, maar de gebruikelijke “hochkar”was niet beschikbaar, maar wel een Parijse taxi uit het jaar 1928, door gildebroeder Harrie Donkers belangeloos voor deze gelegenheid afgestaan. Veel  gereed staande dozen konden er niet in, maar de gildemeesters namen toch een groene ordner onder de arm en zo vertrok de stoet onder applaus van de buurtbewoners, waarvan een zelfs zijn hoge hoed te voorschijn had gehaald, naar de nieuwe behuizing. Ook daar was de belangstelling groot, want het was in de zes jaar dat dit appartement bestaat de eerste keer, dat een gilde een bezoek bracht.  Staande op het bordes ontvingen zijn hun twee nieuwe medebewoners.

Onder een erehaag van vendels stapte het echtpaar uit en begeleid door officieren mocht het tussen het koningspaar plaatsnemen om de vendelgroet van het gilde in ontvangst te nemen.
Op de binnenplaats was intussen een en ander voorbereid, maar eerst sprak Ben Maas de oudste eredeken en zijn echtgenote toe en wenste hen tenslotte nog vele jaren woongenot. Lau Huijbers dankt het gilde voor de geboden hulp en herinnerde er aan, dat hij twintig jaar geleden onder eenzelfde warme zon een vendelgroet had mogen ontvangen toen hij afscheid nam van de Gemeente Gemert en Ridder in de Orde van Oranje Nassau was geworden. Het werd op die binnenplaats een gezellige bijeenkomst, geopend met het drinklied van de broeders. Ook de bewoners van de Mariënburg  namen er aan deel. Een traditie was gehandhaafd.

Last Updated on Monday, 23 July 2012 08:09
 
Piet Brouwers nieuwe koning 2012 PDF Print E-mail
Written by Lau   
Monday, 16 July 2012 13:55

GRUUN SCHUT HEEFT EEN NIEUWE “ECHT” GROENE KONING

Rond half vijf zondagmiddag steeg de spanning bij het koningschieten op Koks tot een hoogtepunt. In de 10e ronde was al een groot stuk van de houten vogel afgeschoten. Bij ieder raak schot kwam er een stukje hout naar beneden. Ieder van de 15 schutters dacht kans te hebben, maar de vogel was vooralsnog té taai.

Om kwart voor vijf was schietmeester Piet Brouwers in de 12e ronde aan de beurt. Al  enkele malen had  hij door een verrekijker de gehavende vogel bekeken en zelfs advies gegeven aan zijn voorgangers, maar hij had het zwakke punt goed bezien en onder luid applaus schoot hij de vogel van de spil. Piet Brouwers was de 25e gildekoning van het gilde na het herstel van het koningschieten.

Diaken Jos van den Bosch, zelf eens gildekoning van het Sint-Barbaragilde in Veghel, ging voor in de viering aan het begin van de dag. Het koningsschild prijkte  op het kazuifel.  Het was voor het eerst, dat er geen Eucharistieviering mogelijk was, maar het samen vieren in de kerk was er niet minder om. Een groot aantal kerkgangers beluisterde zijn enthousiasme voor het gilde en de Gruun Schut en de wens voor een nieuwe koning, die “eerste onder zijn s gelijken” moest zijn.
Na het traditionele gebed en offeren in de Antoniuskapel van het gilde aan de Deel en de lunch in de openlucht werd met het Sint-Jorisgilde opgetrokken  naar Koks, waar de schietwedstrijden werden gehouden, want behalve het koningschieten was er de wedstrijd om de zilveren koningskruisen en de Sint-Joristrofee, een nieuw element op deze dag.
Na een korte regenbui  kon het programma verder ongestoord worden gewerkt. Het werd gevolgd door steeds meer toeschouwers. Talrijke bekenden ontmoetten elkaar en wisselden ervaringen uit onder het genot van een glaasje. De vroegere drukte op kermismaandag was er.


Diaken Van den Bosch en Burgemeester van Zomeren  “vrijden” de schutsboom van gevaar, ereschoten werden gelost door de koningsparen van de beide gilden , waarna de strijd om het koningschap begon, welke 179 schoten duurde eer de nieuwe gildekoning bekend was. Piet Brouwers de schietmeester van het gilde werd koning en moest zijn taak overgeven aan zijn vervanger, want er werd een conclaaf gehouden van deputaties van de beide gilden, die over de waardigheid van de nieuwe koning en van de door hem gekozen koningin moest oordelen.
Natuurlijk was dat geen punt, want Piet Brouwers is de nieuwe deken van het jaar 1972, dus veertig jaar gildebroeder, bijna even zo lang vendelier.  Als zodanig won hij onlangs nog een eerste prijs in de vaandelklasse. 
Onder schutsboom werd hij als koning geïnstalleerd, nadat hij de verplichte beloften van het onderhouden van het koningszilver, het schenken van een zilveren schild en het aanbieden van de erewijn, had gedaan.

Hoofdvendelier Fons van Katwijk legde namens het gilde de eed van trouw aan de nieuwe koning af.

Na de handwassing, teken van reinheid, werd de gildevlag op de grond gelegd en mocht hij over de gildevlag lopen, dat alleen is toegestaan aan de gildekoning en landskoning(in). Het zijn allemaal plechtige momenten, vol symboliek. Oud-koning Henk de Koning bood zijn koningsschild aan. Het had de vorm van een kroon.


De vendelgroet van het zustergilde Sint Joris sloot op Koks het officiële programma af.
Daarna trokken beide gilden op naar het gildehuis. Omdat er in Pandelaar en Kruiseind geen café’s meer zijn werd het Boerenbondsmuseum het rustpunt. Op deze wijze werd de band tussen kermis en koningschieten enigszins hersteld. “Nostalgische kermis” past wel een beetje bij het gildewezen, dat dikwijls ook zo wordt aangeduid.
Nadat voor  gildehuis Hotel de Keizer het eigen gilde de eerste vendelgroet aan het nieuwe koningspaar had gebracht, besloten met het aanbieden van de erewijn, was het officiële programma voorbij.
Een maaltijd in het gildehuis gaf nieuwe kracht om de familieleden, vrienden, bekenden en buurtgenoten van de nieuwe koning te ontvangen en met hen de avond door te brengen.


Uitslag schietwedstrijden gehouden met de volgende uitslagen:
Zilveren kruisen: Henk Ruijs, Hans van den Boomen en Piet Donkers
Horloges: C.v.d.Vossenberg, Rector Klaassenstraat 33, Gemert,  A.van Erp, Mgr. Den Dubbeldenstraat 9, Gemert en A.Janssen, Papenhoef 13, Lieshout.
Sint-Joristrofee: Johan van der Ligt..

Last Updated on Monday, 23 July 2012 08:14
 
« StartPrev111213141516171819NextEnd »

Page 17 of 19

Inloggen




Powered by Joomla! and Installed by Installatron. Designed by: celebrity search cheap dedicated servers Valid XHTML and CSS.